شوراهاي آموزش و پرورش

انجمن اوليا و مربيان مظهر همکاري خانه و مدرسه در امر تعليم و تربيت کودکان و نوجوانان است. خانه و مدرسه دو نهاد تربيتي مهم به شمار مي آيند که در صدر عوامل تاثيرگذار بر روند رشد و تکامل رفتار و منش نوباوگان جامعه قرارداشته از اين رو مهمترين عامل در تربيت ورشد فکري و اخلاقي ،  هماهنگي و همسويي نظري و عملي ميان مربيان و خانواده است.

هر يک از دو کانون خانه و مدرسه به تنهايي امکان عمل موفقيت آميز نخواهد داشت و بايد به عنوان يک مرکز و يک نهاد تعليماتي و تربيتي تلقي شوند و مجموعه سياست و برنامه ريزي هايي که آموزش و پرورش تدوين و به اجرا مي گذارد در اين دو کانون براساس يک سياست،بينش و هدف خاصي دنبال مي شود.اوليا به عنوان صاحبان اصلي سرمايه هاي با ارزش داراي حق اظهار نظر، حق نظارت و در برخي موارد حق دخالت در مسائل آموزش و پرورش هستند و تنها در اين صورت است که فرآيند پيچيده و عميق تربيت و تعليم مي تواند به شکل صحيح و شايسته اي به اجرا گذاشته شده و موجب رشد و تعالي شود. ممکن است رفتار و شيوه هاي تربيتي مربيان با رفتار و روشهاي تربيتي اوليا در خانواده متفاوت يا احيانا در تضاد باشد که در اين صورت تاثيرهاي مخربي بر شخصيت کودک دارد. از اين اصل مسلم تربيتي مي توان

ضرورت ارتباط و تبادل نظر ميان اوليا و مربيان را درک کرد. اين ارتباط در سيستم آموزشي و پرورشي ما ازطريق انجمن اوليا و مربيان صورت مي گيرد.انجمن اوليا و مربيان ، هيات منتخبي از پدران و مادران دانش آموزان و مربيان مدرسه است که با هدف تلاش و همکاري در جهت پيشبرد امور آموزش و پرورش دانش آموزان تشکيل مي شود. اين هيات پيشنهادات و طرحهاي مفيد را به مدير و ديگر مسوولان مدرسه ارائه مي کند و در اداره بهتر امور يار و ياور صميمي مسوولان مدرسه محسوب مي شود.

اهداف انجمن هاي اوليا و مربيان

اهداف عمده انجمن اوليا و مربيان همفکري ، تلاش ، ياري و همکاري براي بهبود و پيشرفت هر چه بهتر امر آموزش و پرورش دانش آموزان است از طريق :آگاه کردن اوليا به مسائل ديني ، تربيتي ، اخلاقي و مشاوره در هماهنگ کردن روشهاي تربيتي و آموزشي در محيط خانه و مدرسه ايجاد و تحکيم پيوندهاي عاطفي ، اخلاقي و انساني بين اوليا و مربيان. بهره مندي هرچه بيشتر از امکانات اوليا براي تهيه ، تدارک و تکميل امکانات آموزشي پرورشي و بهداشتي مدرسه.

وظايف انجمن هاي اوليا و مربيان

همچنين انجمن هاي اوليائ و مربيان در مدارس نيز وظايفي به عهده دارند که از جمله آنهاست:

مشاوره و برنامه ريزي به منظور تحقق يافتن اهداف انجمن. تهيه برنامه بهداشتي پزشکي و نظارت بر اجراي آن در مدرسه. همکاري و همفکري با مدير به منظور برگزاري جلسات ماهيانه اوليا و مربيان در جهت آموزش بهداشت ، مسائل ديني ، تربيتي و سوادآموزي. دعوت از اولياي علاقه مند به منظور بهره مندي از خدمات و ياري آنها براي تهيه و تدارک و تکميل امکانات آموزشي پرورشي مدرسه. همکاري و همفکري با مدير و مربيان

نخست زندگي کودکان برخوردهاي صحيح و اصولي با آنها داشته باشند و پيش از ورود به مدرسه زمينه هاي لازم را براي آشنايي کودک با محيط مدرسه فراهم کنند، مشکلات بسياري را از دوش مربي و معلمان برداشته و زيربناي مستحکم و قابل اعتمادي براي کودک ايجاد خواهند کرد.

انجمني که در ايران 60 ساله شد

انجمن اوليائ و مربيان در کشور ما امسال شصتمين سال تاسيس خود را پشت سر مي گذارد که در کشورمان به عقيده برخي کارشناسان و صاحبنظران ، اين نهاد به دليل مشخص نبودن فلسفه نظام تعليم و تربيت همچنان در حاشيه مانده و به جهت برخورد ابزاري برخي مسوولان با اوليائ ، نه تنها نگرش منفي آنها نسبت به اين نهاد از بين نرفته ، بلکه به نظر مي رسد هر روز اين فاصله را بيشتر و خانواده ها را از حضور فعالانه در انجمن اوليائ و مربيان گريزان کرده است.

ايجاد هماهنگي بين خانه و مدرسه به جهت ورود به جامعه مدرن و پست مدرن ، در يک کلام همان هدف اصلي تشکيل انجمن هاي اوليا و مربيان بود تا همسويي و هماهنگي بين اين دو نهاد به عنوان اضطرار عصر حاضر محقق شود.آنچه همواره در مباحث مرتبط با تعليم و تربيت کشور محرز است ، اين است که قطعا مبدع اصلي انجمن اوليا و مربيان ، کشور ايران نبوده و به عقيده کارشناسان و صاحبنظران مسائل تربيتي و آموزشي ، الگوي آن از کشورهاي اروپايي و بخصوص فرانسه اقتباس شده است.

                            

                         

به گفته کارشناسان تفاوت عمده انجمن هاي اوليا و مربيان ايران با ساير کشورها اين است که در آن کشورها انجمن هاي اوليائ و مربيان به شکل NGO عمل کرده و هيچ کشوري همانند ايران انجمني متشکل از بازوهاي دولتي و غيردولتي ندارد، در حالي که انجمن اوليا و مربيان يران زيرمجموعه وزارت آموزش و پرورش محسوب مي شود اما امور آن بيشتر جنبه مردمي دارد.

104هزار انجمن در کشور

ابوالفضل خادميان قائم مقام وزير آموزش و پرورش در سازمان مرکزي انجمن اوليا و مربيان با اشاره به اين که انجمن هاي اوليا و مربيان به عنوان يکي از نهادهاي مردمي در کشور ماقدمتي 60 ساله داشته و از سال 1326 پايه گذاري شده است ، مي گويد: پيش از پيروزي انقلاب اسلامي انجمن اوليا و مربيان تحت عنوان «انجمن همکاري خانه و مدرسه » درچارچوب هاي بسيار محدودي فعاليت مي کرد اما پس از پيروزي انقلاب اسلامي به تدريج روند تکاملي به خود گرفت و در سال 1358با تصويب ماده واحده اي در شوراي انقلاب اسلامي مقرر شد انجمن اوليا و مربيان به صورت يک سازمان مستقل به سرپرستي قائم مقام وزارت آموزش و پرورش در راستاي جلب مشارکت فعالانه والدين ، گام بردارد. وي در ادامه از برنامه

ريزي جدي براي برخورد با انجمن هاي اوليا و مربيان غيرفعال خبر مي دهد و مي افزايد: براساس برنامه ريزي هاي انجام شده قرار است مديران مدارسي که در درجه اول در مدارس خود انجمن هاي اوليا و مربيان را تشکيل نمي دهند يا در صورت تشکيل ، اين انجمن درمدرسه آنها صرفا جنبه صوري داشته و فعال نيست ، بازخواست شوند اين مديران نيز بايد پاسخگوي عملکرد خود باشند.

حضور پررنگ مادران در انجمن اوليا و مربيان

کمرنگ بودن رغبت والدين به حضور فعال در انجمن هاي اوليا و مربيان در حالي مطرح مي شود که به گفته بررسي هاي صورت گرفته در سازمان مرکزي انجمن اوليا و مربيان ، سالگذشته مادران بيش از 4برابر پدران به مدارس فرزندانشان سرزده اند. به طوري که از مجموع حضور 2ميليون و 500هزار نفر در کلاسهاي مستمر انجمن اوليا و مربيان طي سال تحصيلي گذشته و 6ماهه اول امسال ، تعداد مادران 4/4درصد بيشتر از پدران بوده است.به نظر مي رسد انجمن هاي اوليائ و مربيان در مدارس کشور ما امسال همزمان با پشت سر نهادن شصتمين سال تاسيس خود، همچنان نيازمند ايجاد تحولات اساسي و بنيادين در اهداف ، وظايف و برنامه ريزي هاي آتي خود هستند؛ به طوري که انجمن هاي اوليا و مربيان در نظام آموزشي کشور ما از حد اختصاص يک اتاق در مدارس يا يک شعار زيبا فراتر رفته و به معنايواقعي کلمه ، بيانگر ارتباط و تعامل دوسويه ميان والدين و مسوولان مدارس شده اند.دکتر ليسالک ، يکي از استادان روان شناسي کودک درباره اهميت ارتباط ميان والدين با مدرسه مي گويد: وقتي کودک مي بيند که شما مدرسه و فعاليت هاي مربوط به آن را آنقدر مهم مي دانيد که در آن شرکت مي کنيد، در درون خود احساس رضايت مي کند.شرکت در جلسات خانه و مدرسه به فرزند شما مي فهماند که اطلاعات بي واسطه و آزادانه بين شما و آموزگار او رد و بدل ميشود.اگر شما به مدرسه او اهميت بدهيد، کودک نيز براي مدرسه و آموزگارش احترام بيشتري قائل خواهد شد.وي معتقد است : کودکاني که والدينشان در فعاليت هاي مربوط به مدرسه شرکت مي کنند، نوعي روحيه اجتماعي پيدا کرده و نسبت به جامعه  احساس مسووليت بيشتري دارند.در اين راستا نحوه جلب مشارکت و تعامل والدين با مسوولان مدارس در امور آموزشي و تربيتي فرزندانشان ، خود نيازمند به کارگيري روشهاي خاصي است که ارائه آموزش هاي لازم به مديران مدارس درخصوص نحوه برقراري تعامل و ارتباط مثبت و سازنده با والدين و ايجاد ميل و انگيزه در اوليا براي حضوري آگاهانه و فعال و نه از سر اجبار در مدارس فرزندانشان از جمله اين راهکارهاست.

 بزرگداشت تصویب قانون تشکیل شورا های آموزش و پرورش

( 24  تا  30 دی ماه )

************************

برپايه « لقد كرمنا بني آدم » , انسان بماهو انسان شايسته تكريم و بايسته تعظيم است . كرامت انسان به عنوان اشرف مخلوقات واعز موجودات ايجاب مي كند كه افكار وانديشه ها , آرمان ها ,‌عقايد ونظريات همه انسانها از هر رنگ و نژاد با هر عقيده و سليقه مورد احترام قرارگيرد .

مشاوره و مشاركت گرفتن از انسانها علاوه براينكه تحقق تكريم شخصيت آنهاست , خود في نفسه موجب رشد و شكوفايي قدرت تفكر و خلاقيت آنان و نيز حل مشكلات فكري و راهگشاي بن بستهاي اجرايي گيرندگان مشورت مي شود .

بحث شورا و مشورت دردو آيه قرآن مجيد به جديت مورد بحث قرارگرفته , يكي آيه اي كه درآغاز سخن ارائه شد يعني آيه 159  سوره مباركه « آل عمران »  و ديگري آيه  38 سوره مباركه « شوري » است كه مي فرمايد:

والذين استجابوا لربهم و اقاموالصلوه و امرهم شوري بينهم و مما رزقناهم ينفقون

                                                                                                                         وآنان كه امر خدا را اطاعت و اجابت كردند و نماز به پا مي دارند و كارشان را به مشورت با يكديگر انجام مي دهند و ازآنچه روزي آنها گردانيديم به فقيران انفاق مي كنند .»

البته بيان وسيع اين آيات پيگيري تفاسير مختلف اهل فن را طلب مي كند.

و اما درديدگاه پيشواي آزادگان و درآيينه نگاه امام عارفان مولي علي «ع»  شورا و مشورت و پرهيز از خودرآيي , از موكدترين كارها در راه و رسم مديريتي است و با وجود اينكه همچون رسول مكرم اسلام «ص» از مقام عصمت و طهارت برخوردار بودند و از نظر علم و دانش و عقل و خردمندي و ياستمداري درمرتبه اي قرارداشت كه ايشان را از آراء و نظريات ديگران بي نياز مي ساخت اما پيوسته مشورت مي كرد و به كارگزاران خود مي آموخت كه چنين كنند .

وهم از فرمايشات اوست كه مي فرمايد :

اضربوا بعض الراي ببعض يتولد منه الصواب « غررالحكم»

«انديشه ها را به هم درآمیزیدتا درستي و حقيقت از آن متولد گردد ( كه منظور همان تضارب آراء است )»    

حق علي العاقل ان يضيف الي رايه راي العقلاء و يضم الي علمه علوم العلماء « غررالحكم»

«سزاوار است كه خردمندان را به راي خود ودانش و آگاهي دانشمندان را به دانش خويش بيفزايد»

به هرحال درفرهنگ غني اسلام و ديدگاه ائمه معصومين  «س» و خاصه مولي علي «ع» نقش تكاملي وتربيتي مشورت تاآن اندازه است كه خداوند رحمان در سوره مباركه « قصص» آيه 82 مي فرمايد :

تلك الدار الاخره نجعلهاللذين لايريدون علوا في الارض و لافساداً و العاقبه للمتقين

«ما اين بهشت ابدي آخرت را براي آنان قرار داديم كه در زمين اراده علو و سركشي ندارند و حسن عاقبت ويژه پروا پيشگان است .»

واما دراين فرصت كوتاه اشاره اي گذرا نيز به نقش و جايگاه امر مشورت و شورا به معناي فكري و مادي آن در آموزش وپرورش خواهيم داشت .

جايگاه نظام آموزش وپرورش كه همانا زير بناي رشد و تعالي انسان است برهيچ كس پوشيده نيست به اعتقاد بنده توسعه بي حد و مرز دنياي تكنولوژي , جهاني شدن ارتباطات عمومي و به دنبال آن آميختگي فرهنگ ملتهاي دنيا , مي طلبد كه آموزش وپرورش بعنوان يك زير ساخت توسعه درفرآيند جهاني شدن , نقش ممتاز خود را ايفا كند .

بررسي تحول نظامهاي آموزشي جهان نشان ميدهد كه اغلب قريب به اتفاق كشورهاي پيشرفته برمطالعه و پژوهشهاي تطبيقي درنظام آموزش وپرورش تاكيد داشته و نقش دخالت فكري و مادي مردمي دربرنامه ريزيهاي مربوطه به آن را , يكي از شروط لازم امر مي دانند.

به ديگر سخن همه صاحب نظران عقيده دارند كه شكاف ميان كشورهاي توسعه يافته و ساير ممالك بيش از پيش عميق تر شده ولي بااين  وجود جهان طالب توسعه , درصدد شناخت هرچه بهتر رموز پيشرفت دنياي توسعه يافته است و جمهوري اسلامي ايران نيز دريكي ازمراحل بسيار حساس ,‌مهم و دقيق و حساب شده خود ودرمسير اصلاحات نظام آموزشي قصد شناخت عوامل توسعه وازطرفي عوامل عقب ماندگي هاي موجود را عليرغم غناي ديرينه فرهنگي اين مرز بوم بخصوص با اشاعه فرهنگ ناب اسلامي درآن دارد .

دراين راستا بيش ازهمه آنچه به عنوان عامل زيربنايي دراين مسير چهره نمایيمي كند ناديده گرفتن نقش مردمي و وابسته كردن كار آموزش به بخش خاص و بخصوص دولتي كردن آن است و به عنوان گامي اساسي دراحياء تفكر و فرهنگ مشاركت درنظام تعليم و تربيت كشور تصويب يكي از مترقي ترين قوانين پس از انقلاب اسلامي در 26 ديماه سال 1372 با عنوان قانون تشكيل شوراهاي آموزش و پرورش است.

حال ممكن است سوال شود كه چرا دولت در رويكرد جديد به تشكيل شوراهاي آموزش وپرورش دست زد؟

پاسخ اينجاست كه درشرايطي كه هرلحظه نياز به استفاده از منابع فكري ,‌ بيشتر از گذشته خودنمايي مي كند و ازطرفي منابع محدود مادي و اقتصادي رو به افول و كاستي مي گذرد و برعكس هرلحظه بر جمعيت كشور افزوده مي شود دو راه در پيش روي سياستگزاران نظام تعليم و تربيت كشور باقي مي ماند.

- ول آنكه ازآرمانها وهدفهاي متعالي تعليم وتربيت و به تعبيري آموزش وپرورش براي همه , عقب نشيني كنند و يا به تعداد كمتري خدمات آموزشي و پرورشي ارائه نمايند كه دراين صورت بخشي از اين حق مسلم خود محروم مي شوند .

- دومين راه اينكه باحفظ ارزشها و آرمانهاگامي به سوي مردم نهاده و از درياي بيكران استعدادهاي فكري و مادي و خلاقيتها و توانمنديها ودريك كلام مشاركت مردم بهره مند شود و نه تنها درجا نزند بلكه براي حركت به جلو ,‌  با شتاب بيشتر و حمايت نيروي مستعد مردمي به تشكيل نهادي به نام شوراهاي آموزش وپرورش اقدام نمايند .

حال پس از اين كار ارزشمند شناخت چالشهاي اساسي موجود درنظام آموزشي و پرورشي كشور جهت اتخاذ راهبردهاي كلان , امري بسيار ضروري و اجتناب ناپذير است كه با وجود مجموعه اي پرتوان و متشكل از افراد انديشمندو صاحب راي و ازطرفي ذي نفوذ دراجراي مصوبات (‌چون اعضاي شوراي آموزش وپرورش )
مي بايد درمسير شناخت اين چالشها و ازطرفي رفع موانع و شناخت راهبردهاي اساسي دراين راه بود .       

حال آنچه درايجاد يك باور ملي و عمومي جهت ساختن فرهنگ شورايي و مشاركتي درسيستم آموزشي و تربيتي كشور و يافتن سابقه فرهنگي غني ديرينه اين مرزو بوم و ازطرفي رسيدن به سطح پيشرفتهاي جهان موثر است اولاً ايجاد وتقويت فرهنگ مشاركت به معناي وسيع آن دراذهان برنامه ريزان وتصميم گيران , كه همان اعضاي محترم شوراها هستند مي باشد تا با اين رويكرد مهم زمينه اشاعه اين فرهنگ با ارزش درجامعه نيز فراهم شود .  و درمرحله دوم اينكه ايجاد روحيه مشاركتي و شورايي را درمرحله عملياتي آن تنها منحصر به سطوح بالا ندانسته و اين امر را به صورت يك باور ملي از پايين ترین سطوح كار يعني خانواده ها و مدارس به اجرا گذاريم تا هركس با سهيم دانستن خود درآنچه موجود است و بخصوص آنچه در سيستم آموزش وپرورش مي گذرد احساس مسؤوليت جدي نموده و رشد و ركود آن را از خود بداند و ازنظام تعليم و تربيت هم به كمك خود اوهمچون اعضاي يك بدن هريك با يك عنوان مجزا درجهت رسيدن به يك هدف مشترك كه آن سلامت بدن است گام بردارند  كه لازمه اين امر شناخت بيشتر از نيازهاي جامعه كه نيازهاي خود نيز هست مي باشد.

فبما رحمه من الله لنت لهم و لوكنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم

و استعفرلهم وشاورهم في الامرفاذا عزمت فتوكل علي الله ان الله يحب المتوكلين

« رحمت خدا تو را با خلق مهربان و خوشخوي گردانيد . اگر تندخویي وسخت دل بودي ,‌مردم از گرد تو پراكنده مي شدند . پس اگر امت به ناداني درباره تو بدكنند از آنان در گذر و براي آنها طلب آمرزش كن از خدا و با ايشان دركار مشورت كن , سپس آنچه تصميم گرفتي با توكل به خدا انجام بده كه خدا آنانرا كه به اواعتماد كنند دوست دارد وياوري مي كند.»                                                                                  « آل عمران  159»                                                                                     

سخن گفتن از مشاركت وانجام شورايي امور ، كاري است كه چه درنقل و چه درعقل جاي بسيار ودرعين حال جايگاهي بس عظيم دارد و ليكن بنده قصد دارم تلنگري كوچك به اين موضوع زده باشم و آنچه را خوانده ويا ازمحضر اساتيد فن تلمذ نموده ام در بيان كوتاه ارائه نمايم .

به هرحال دراين مجال قصد براين است كه ابتدا يك مفهوم جامع و فراگير از فرهنگ مشاركت از ديدگاه نقل و خاصه درفرهنگ غني اسلام ارائه شود و سپس نيم نگاهي گذرا نيز به نقش و جايگاه آن در نظام تعليم وتربيت يا همان آموزش و پرورش داشته باشيم .

- مشورت رايحه اي از رياحين خلاقيت و لايحه اي از تبيين عقلانيت است .

- مشورت پنجره اي است كه به بوستان سرسبز انديشه ها باز مي شود . انسان را ازتنگناهاي خودپسندي , خود محوري و خودكامگي مي رهاند و درپرتو خودباوري بربلندي قله رفيع مشاركت مردمی مي نشاند .

- چه بسيار انسانهاي كوچك كه بسي انديشه هاي نهفته و حرف هاي نگفته دارند ,مشورت روزني است روبه باغ ريشه هاي روشنايي وانديشه هاي خدایی .

-  مشورت رنگ نيرنگ را ازرنگين كمان فرهنگ مي زدايد و آن را به زيور و زينت مشاركت مردمی مي آرايد . آنان كه از شاخسار مشورت گل نچيده اند از بهار مشاركت مردم چه ديده اند؟

-  بياييد مشورت را پاس داريم و مشاوران را سپاس گزاريم چرا كه اگر زلال مشورت از چشمه سار صداقت وصراحت بجوشد جرعه اي از جريان آن مي تواند يك كوير ترديد را احياء و يك بوستان تصميم را شكوفا سازد.

باشد كه با شناخت بيشتر از قانون وآيين نامه هاي مربوطه همانند ورزشكاري كه لازم است از قوانين بازي و آيين نامه هاي انضباطي و تخلفي آن مطلع شود اطلاع داشته وباحداكثر بهره وري از زمان ,‌مكان ,‌نيروهاي صاحبنظر وداوطلبان مردم درجهت رسيدن به قله هاي ممتاز تعليم وتربيت انسان فرهيخته , توشه اي ارزشمند براي دستگاه آموزش وپرورش كشور باشد .

درپايان به اين نكته بسنده مي كنم كه :

قرنها پيش حكيمي چنين گفت :

« حكومت چونان كشتي , روي امواج مردمي ره مي سپارد » مردم هم مي توانند با موجهاي نرم خيز مشاركت مردمی خود ,‌حركت كشتي را سرعت بخشند و هم مي توانند آن را درگرداب خشم خود فرو برند . پس بايد به باور زلال و نيروهاي لايزال مردم ايمان بياوريم . زيرا :

يدالله مع الجماعه بياييم مشورت را به عنوان نخستين درس مكتب مشاركت مردمی بياموزيم و با آموزش عملي آن به مردم از دريايي ژرف و گوهرهاي شگرف همفکری آنان بهره جوييم . چرا كه پيامبر اسلام «ص» مي فرمايند :

الناس كمعادن الذهب و الفضه

« مردم معدن هايي چون معادن طلا و نقره هستند »